محمد علي حزين لاهيجي
73
فتح السبل ( فارسى )
از مسلك نجات است و در اين مقام اقتصار به آنچه اهم است در ضمن هشت تنبيه مىنماييم . تنبيه اوّل [ در تحصيل صحّت نيّت ] تحصيل صحّت نيّت ، و رفض عصبيت ، و خلوص از شوائب هواى نفس است ، چنانچه علما گفتهاند كه طالب تحقيق حق بايد در تخليه و تصفيهء خاطر به حدى رسد كه خود را هيولاى قابله براى جميع صور عقايد ساخته باشد . پس از روى بصيرت تميز ميانهء حق و باطل كند تا علم او را حاصل شود ، و مادام كه طالب خود را متساوى النسبة ميانهء طرفين خلاف نگرداند به نوعى كه اگر نقيض مذهب معتقد خود كه عمرى بر سر آن عناد ورزيده و از اسلاف خود استفاده و اعتماد بر آن نموده ظاهر شود بلا تعصب و توقّف انقياد و اتّباع حق تواند كرد اهليّت و استعداد تميز و تحصيل حق نداشته باشد و بسيارى از خلق در هر زمان به سبب تعصب و انس به مذهب معتاد و اعتماد به اعتقاد كج از تحصيل حق و التفات و اعتنا به سخنان راست محروم شده در حجاب جهل و تقليد ماندهاند چه افادهء علم نمودن اكثر ادلّهء قطعيّه مشروط است به خلوّ ذهن سامع از نقيض كه اگر جازم به نقيض آن باشد هرگز دليل افادهء علم نتواند كرد و بر هوشمند صاحب انصاف ظاهر است كه حال اكثر كفّار و ملل باطله چنين و سدّ راه هدايت ايشان همين است . انديشه كند كه حال او در ديندارى مبادا مثل ايشان باشد ، و با وجود قدرت بر تحصيل و تميز اگر مكلّف در اين مرتبه معذور باشد هرآينه كفّار و مشركين و ملحدين معذور خواهند بود . و فساد اين ، به همه مذهب ظاهر است . و جاى تعجب است كه چگونه نفس راضى و مطمئن مىشود كه در معارف دينيّه كه مناط نجات و رستگارى و خلل در آن موجب هلاك و عقوبت ابدى است بدون آنكه